Rozpoczynając przygodę z własną firmą, stajesz przed wieloma decyzjami. Jedną z absolutnie kluczowych, podejmowaną już na etapie rejestracji firmy w CEIDG, jest wybór formy opodatkowania podatkiem dochodowym (PIT).
To nie jest tylko techniczna formalność. Ta decyzja ma bezpośredni wpływ na to, ile podatku zapłacisz, jakie będziesz mieć obowiązki podatkowe, a od niedawna – także na to, ile wyniesie Twoja miesięczna składka zdrowotna ZUS.
W jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) masz do dyspozycji trzy główne ścieżki:
- Zasady ogólne (skala podatkowa)
- Podatek liniowy
- Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Przyjrzyjmy się im bliżej.
Fundament: Czym różni się „dochód” od „przychodu”?
Zanim przejdziemy do stawek procentowych, musimy zrozumieć tę podstawową różnicę, ponieważ to ona dzieli dostępne formy opodatkowania na dwie różne filozofie liczenia podatku.
- Przychód: To cała kwota, jaką otrzymujesz ze sprzedaży towarów lub usług (najprościej mówiąc: wszystko, co masz na fakturach sprzedażowych w danym okresie).
- Dochód: To jest Twój „czysty” zysk. Obliczamy go według wzoru: przychód − koszty uzyskania przychodu = dochód.
Koszty uzyskania przychodu to wszystkie wydatki, które ponosisz, aby ten przychód osiągnąć (np. zakup towarów, paliwo, narzędzia, oprogramowanie, usługi księgowe itp.).
Dlaczego to tak ważne?
- Na skali podatkowej i podatku liniowym podatek płacisz od DOCHODU.
- Na ryczałcie podatek płacisz od PRZYCHODU.
Mówiąc wprost: jeśli planujesz mieć wysokie, udokumentowane koszty (np. prowadzisz handel, produkcję, gastronomię), formy oparte na dochodzie (skala, liniowy) są zazwyczaj naturalnym wyborem. Jeśli Twoje koszty są bardzo niskie (np. świadczysz usługi oparte na własnej wiedzy, jak programista, grafik czy tłumacz), ryczałt może okazać się bardziej atrakcyjny.
1. Zasady ogólne (skala podatkowa)
To domyślna i najczęściej wybierana forma opodatkowania w Polsce. Jeśli nie wskażesz innej we wniosku CEIDG, automatycznie zostaniesz przypisany właśnie do skali.
Jak działa? Podatek płacisz od dochodu (przychody minus koszty).
Stawki podatkowe (progi):
- 12% od dochodu do 120 000 zł rocznie.
- 32% od nadwyżki dochodu powyżej 120 000 zł rocznie.
Wady: Ryzyko wejścia na wysoki, 32% próg podatkowy przy wyższych dochodach.
Zalety:
- Kwota wolna od podatku: dochód do 30 000 zł rocznie jest zwolniony z podatku.
- Ulgi: to jedyna forma, która pozwala na wspólne rozliczenie z małżonkiem oraz skorzystanie z ulgi na dzieci.
- Koszty: możliwość obniżania podstawy opodatkowania poprzez uwzględnianie kosztów firmowych.
Składka zdrowotna ZUS: Wynosi 9% od Twojego firmowego dochodu. Im wyższy dochód, tym wyższa składka.
Dla kogo? Często dla osób, które generują znaczne koszty, przewidują dochód nieprzekraczający (lub nieznacznie przekraczający) 120 000 zł, lub dla których kluczowa jest możliwość rozliczenia z małżonkiem/dziećmi.
2. Podatek liniowy
Wybierany świadomie, głównie przez przedsiębiorców osiągających wyższe dochody.
Jak działa? Podatek płacisz od dochodu (przychody minus koszty).
Stawka podatkowa: zawsze stała – 19%, niezależnie od tego, czy Twój dochód wynosi 50 000 zł, czy 500 000 zł.
Wady:
- Brak kwoty wolnej od podatku (30 000 zł).
- Brak możliwości wspólnego rozliczenia z małżonkiem i ulgi na dzieci.
- Podatek 19% jest wyższy niż 12% (ze skali) dla dochodów poniżej 120 000 zł.
Zalety:
- Przewidywalność.
- Stawka 19% jest znacznie niższa niż 32% (drugi próg skali). Jeśli Twój dochód przekracza 120 000 zł, ta forma staje się bardzo atrakcyjna.
- Koszty: pełna możliwość obniżania podstawy opodatkowania o koszty firmowe.
Składka zdrowotna ZUS: Wynosi 4,9% od Twojego dochodu. Jest więc niższa niż 9% na zasadach ogólnych.
Dla kogo? Głównie dla przedsiębiorców, których dochody stabilnie przekraczają próg 120 000 zł rocznie, generujących jednocześnie koszty i którym nie zależy na ulgach (wspólne rozliczenie, dzieci).
3. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
To zupełnie inna filozofia rozliczeń, zyskująca na popularności, zwłaszcza w branżach usługowych.
Jak działa? Podatek płacisz od przychodu. Koszty nie mają znaczenia.
Stawki podatkowe: Są bardzo zróżnicowane – od 2% do 17% – i zależą wyłącznie od rodzaju świadczonej usługi (określonej kodem PKD i opisem czynności). Przykładowo, inne stawki obowiązują dla usług budowlanych, inne dla IT, a jeszcze inne dla handlu.
Wady:
- Brak możliwości odliczania kosztów! Kupujesz komputer za 5000 zł? Nie obniży Ci to podatku dochodowego.
- Brak kwoty wolnej, brak rozliczenia z małżonkiem i ulgi na dzieci.
- Nie każda działalność może skorzystać z tej formy (ustawa przewiduje wyłączenia).
Zalety:
- Potencjalnie bardzo niskie stawki podatkowe (np. 8,5% czy 12% zamiast 19% czy 32%).
- Uproszczona księgowość (prowadzimy ewidencję przychodów, a nie skomplikowaną Księgę Przychodów i Rozchodów).
Składka zdrowotna ZUS: Jest to stała, miesięczna kwota, uzależniona od tego, w którym z trzech progów przychodowych znajdzie się Twoja firma w danym roku:
- Próg do 60 000 zł przychodu rocznie (najniższa składka).
- Próg od 60 000 zł do 300 000 zł przychodu rocznie (średnia składka).
- Próg powyżej 300 000 zł przychodu rocznie (najwyższa składka).
Dla kogo? Przede wszystkim dla usługodawców i wolnych zawodów, którzy generują niskie koszty prowadzenia działalności, a ich usługi łapią się na korzystną stawkę ryczałtu.
Podsumowanie i kolejny krok
Wybór formy opodatkowania to fundament księgowości Twojej firmy i ma kluczowy wpływ na Twoje finanse przez cały rok. Pamiętaj, że decyzja o formie PIT to jednocześnie decyzja o sposobie naliczania składki zdrowotnej ZUS.
Chociaż nie mogę Ci doradzić, którą opcję wybrać, mogę przeanalizować Twój model biznesowy – przewidywane przychody, koszty i profil działalności – i pomóc Ci dokładnie zrozumieć, jakie podatkowe konsekwencje niesie za sobą każda z tych trzech ścieżek.
👉 Jeśli stoisz przed tym wyborem lub zastanawiasz się nad obecną formą, zapraszam do kontaktu. Omówimy szczegóły i zastanowimy się, jak mogę wesprzeć Cię w prowadzeniu księgowości Twojej firmy.